Main menu

Kwasy nukleinowe

Kwasy deoksyrybonukleinowe (DNA) i rybonukleinowe (RNA) to organiczne związki chemiczne, zaliczane do kwasów nukleinowych. Te pierwsze przechowują informację genetyczną organizmu, natomiast drugie zgodnie z zasadami kodu genetycznego biorą pośredni udział w produkcji białek.

Kwasy nukleinowe

Oba kwasy nukleinowe to kluczowe makrocząsteczki każdego żywego ciała. Określany skrótem DNA kwas deoksyrybonukleinowy niesie w sobie informacje dziedziczne, które przekazywane z pokolenia na pokolenie dostarczają do organizmu instrukcje dotyczące ilości wytwarzanych białek, niezbędnych do zbudowania oraz utrzymania funkcjonowania tkanek i komórek.

Opisywany jako RNA kwas rybonukleinowy angażuje się natomiast w syntezę tych białek oraz regulację genów. Jako nośnik informacji genetycznej, RNA występuje jedynie w przypadku niektórych wirusów.

Nukleotydy

Podstawowa jednostka budująca kwas deoksyrybonukleinowy to nukleotyd, podobnie jak w przypadku kwasu rybonukleinowego. Zarówno DNA, jak i RNA to polimery zbudowane z monomerów.  Po połączeniu nukleotydów, powstaje łańcuch znany jako polinukleotyd. Każdy z nukleotydów składa się z trzech podstawowych części, czyli zawierającego azot pierścienia, cukru  pięciowęglowego oraz co najmniej jednej grupy fosforanowej. Centralą pozycję w nukleotydach zajmuje cząsteczka cukru, z przyłączoną do jednego z jej węgli zasadą oraz grupa  fosforanowa przyłączona do drugiego.

Kwasy deoksyrybonukleinowe (DNA)

Organiczne kwasy deoksyrybonukleinowe to związki wielocząsteczkowe. W przypadku eukariotów, DNA standardowo podzielone jest na długie liniowe fragmenty zwane chromosomami.  U prokariotów w rodzaju rozmaitych bakterii są one mniejsze i nierzadko koliste. Każdy chromosom może zawierać nawet dziesiątki tysięcy genów, dostarczających komórkom instrukcji pozwalających na uzyskanie określonych produktów.

Kwas deoksyrybonukleinowy występuje u wszystkich organizmów żywych i pełni w ten sposób funkcję nośnika ich informacji genetycznej.  Uwzględnia ona kolejność aminokwasów w białkach, sekwencję RNA, regulację ekspresji genów oraz sekwencji o znaczeniu niejasnym, które stanowią większość sekwencji DNA jądrowego.  Kwas deoksyrybonukleinowy zbudowany jest z cukru zwanego deoksyrybozą, zasady azotowej oraz pozostałości kwasu fosforowego. DNA składa się z dwóch nici.

Kwasy rybonukleinowe (RNA)

Organiczne kwasy rybonukleinowe zbudowane są z rybonukleotydów połączonych są ze sobą wiązaniami fosfodiestrowymi. Pod względem chemicznym mają postać ich polimerów kondensacyjnych.  Występują w cytoplazmie oraz jądrach komórkowych, nierzadko jako składnik nukleoprotein. W przypadku związku takiego jak kwas rybonukleinowy budowa może się różnić w zależności od  klasy. Dotyczy to nie tylko struktury oraz rozmiaru, ale również funkcji biologicznych. Cechy te w dużym stopniu zależą od sekwencji nukleotydów, z których dana cząsteczka została  zbudowana. W przypadku kwasów rybonukleidowych zamiast tyminy występuje uracyl, natomiast zamiast deoksyrybozy – ryboza. RNA ma postać jednoniciową.